Áhyggju­fullir þjóð­ar­leið­togar

Yfir­lýs­ingar margra ráða­manna í upp­hafi síð­ustu viku báru vitni um örvænt­ingu. Fyrir sex árum í París voru leið­togar smárra eyríkja í Kyrra­hafi og Ind­lands­hafi áber­andi. Þeir bentu á að hækki hita­stig Jarðar umfram 1,5°C sökkvi heim­ili og lífs­við­ur­væri í sæ. Hér í Glas­gow bætt­ust við leið­togar auð­ugra ríkja í norðr­inu. For­sæt­is­ráð­herra Belg­íu, Alex­ander Croo nefndi flóðin sl. sumar þegar 38 manns drukkn­uðu og for­seti Banda­ríkj­anna lýsti skóg­ar­eld­unum í Kali­forn­íu. Á Norð­ur­slóðum er hækkun hita­stigs nær þrisvar sinn örari en sunnar á hnett­in­um. For­seti Finn­lands, Sauli Niini­stö, sagði ein­fald­lega: „Ef við töpum Norð­ur­slóð­um, munum við tapa plánet­unni.“

Traust

Meg­in­for­senda samn­inga er að traust ríki milli samn­ings­að­ila. Skila­boð Joe Bidens Banda­ríkja­for­seta til ráð­stefn­unnar voru að Banda­ríkin væru nú aftur með og að þau myndu leiða með góðu for­dæmi. Hljómar vel en það er gömul saga og ný að á Banda­ríkj­unum er ekki full­kom­lega treystandi. Á Ríó ráð­stefn­unni árið 1992 skrif­aði George Bush eldri undir Lofts­lags­samn­ing Sam­ein­uðu þjóð­anna gegn því skil­yrði að samn­ing­ur­inn væri í engu bind­andi um sam­drátt í losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Úr þessu var reynt að bæta með Kyoto-­bók­un­inni árið 1997 og Bill Clinton skrif­aði undir en Öld­unga­deildin hafn­aði að full­gilda bók­un­ina. George W. Bush yngri sagði síðan Banda­ríkin frá Kyoto-­bók­un­inni skömmu eftir að hann tók við emb­ætti 2001.

Eftir að Kaup­manna­hafn­ar­ráð­stefnan fór út um þúfur 2009 tóku Banda­ríkin for­yst­una um gerð nýs samn­ings og sam­komu­lag náð­ist loks í París árið 2015. Sam­komu­lag sem byggði á frjálsum fram­lögum ríkja til að minnka los­un, engin bind­andi ákvæði, ella hefði Öld­unga­deildin ekki sam­þykkt. Ríkti mikil ánægja um sinn en svo varð Don­ald Trump for­seti og sagði Banda­ríkin frá Par­ís­ar­samn­ingn­um. 

Um leið og menn fagna end­ur­komu Banda­ríkj­anna er traustið tak­mark­að. Ekki er úti­lokað að Trump verði kjör­inn for­seti á ný.

 

Laurence Tubi­ana, franskur diplómat sem var ein af helstu arki­tektum Par­ís­ar­sam­komu­lags­ins sagði við breska blaðið Guar­dian, að vissu­lega hefði Biden sett lofts­lags­málin í for­gang og að Banda­ríkin hefðu þokað ríkjum eins og Sádi Arab­íu, Suður Afr­íku og Ind­landi í rétta átt. Á hinn bóg­inn, benti hún á að Banda­ríkin glímdu við skort á trú­verð­ug­leika í lofts­lags­málum og að leið­togar ann­arra ríkja pirr­uðu sig á ekki væri unnt að treysta á Banda­ríkin til lengri tíma vegna alls kyns póli­tískra vanda­mála heima við.

Ísland

Í ræðu sinni útskýrði for­sæt­is­ráð­herra, Katrín Jak­obs­dótt­ir, að þessa dag­ana fari fram stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræður á Íslandi, að rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir ræði sín á milli hvernig styrkja megi mark­mið Íslands fyrir 2030. Með öðrum orð­um, lofts­lags­stefna Íslands er enn á samn­inga­borð­inu.

Fátt bendir til að rík­is­stjórn­ar­myndun klárist í þess­ari viku og því spurn­ing hvort sitj­andi umhverf­is­ráð­herra fái umboð til að segja nokkuð nýtt um stefnu lands­ins þegar hann stígur í ræðu­stól hér í Glas­gow nú þegar ráð­herrar taka yfir samn­inga­við­ræð­urn­ar.

Nokkur skref í rétta átt

  • Sam­komu­lag um að hætta kola­bruna: Yfir 40 lönd, þ.m.t. Kana­da, Pól­land og Síle, hafa und­ir­ritað sam­komu­lag um að fasa út kola­orku. Ástr­al­ía, Banda­rík­in, Ind­land og Kína eru ekki með í þessu sam­komu­lagi en í Banda­ríkj­unum eru kolin samt klár­lega á leið út. New York Times greinir frá því að banda­ríska sendi­nefndin hafi ekki viljað styggja öld­unga­deild­ar­þing­mann­inn Joe Manchin.
  • Lof­orð um að stöðva skóg­areyð­ingu: Yfir 100 ríki með 90% skóg­lendi Jarðar innan sinna landamæra lof­uðu að stöðva skóg­areyð­ingu fyrir árið 2030. Sams konar lof­orð var gefið árið 2014 og átti að upp­fylla fyrir lok 2020. Mun­ur­inn er að nú eru Brasil­ía, Indónesía og Kongó með og vernd­ar­að­gerðir verða fjár­magn­að­ar.
  • Dregið úr losun met­ans um 30%: Ríf­lega 80 ríki hafa hafa náð sam­komu­lagi um að minnka losun met­ans um 30%. Þetta er um sumt ein­föld aðgerð því mikið af met­ani lekur út í olíu­hreinsi­stöðvum og gasleiðsl­um. Næst á eftir koltví­sýr­ingi er metan­gas mik­il­væg­asta gróð­ur­húsa­loft­teg­und­in. Umtals­verður árangur gæti náðst ef sam­dráttur metangass verður nógu hrað­ur. Um 0,5°C hita­stigs­hækkun skrif­ast á metangasið og þótt það end­ist jafn ekki lengi í and­rúms­loft­inu og koltví­sýr­ingur er hlýn­un­ar­máttur þess 80 sinnum meiri.
  • Ind­land stefnir á kolefn­is­hlut­leysi árið 2070: Yfir­lýs­ing Nadendra Modi, for­sæt­is­ráð­herra Ind­lands, kom á óvart. Ind­land ætlar að ná kolefn­is­hlut­leysi árið 2070 – 20 árum á eftir Evr­ópu og Banda­ríkj­unum og 10 árum á eftir Kína og Rúss­landi. Mestu skiptir að Ind­land við­ur­kennir að kola­orka sé ekki fram­tíð­in. Modi hét því jafn­framt að árið 2030 yrði helm­ingur allrar orku í Ind­landi fram­leiddur með end­ur­nýj­an­legum orku­gjöf­um. Þessi aðgerð er háð því að Ind­land fá fjár­hags­lega aðstoð.
  • Kolefn­is­hlut­leysi á fjár­mála­mark­aðn­um: 450 fyr­ir­tæki sem sam­an­lagt ráða yfir um 40% af fjár­magni heims­ins hafa und­ir­ritað sam­komu­lag sem skuld­bindur þau til að nýta græna orku með 1,5°C mark­miðið að leið­ar­ljósi.

Hverju breytir þetta?

Hugs­an­lega dugir þetta – sam­an­lagt og ef allir standa við sitt – til að tak­marka hækkun hita­stigs jarðar við 1,8°C, segir Alþjóða­orku­mála­stofn­unin IEA. Laurent Fabi­us, for­seti Par­ís­ar-ráð­stefn­unn­ar, benti á að aðeins væri um til­gátu að ræða.

Nú reynir á Par­ís­ar­sam­komu­lagið

Í Glas­gow hafa mynd­ast ný banda­lög ríkja sem sýna að það er fleiri en ein leið til að upp­fylla Par­ís­ar­sam­komu­lag­ið. Í stað þess að tryggja að öll ríki taki þátt hafa náðst samn­ingar um útfösun kola þótt nokkur lyk­il­ríki séu ekki með. Í sam­komu­lögum um að draga úr met­an­leka um 30% og stöðvun skóg­areyð­ingar eru svo enn fleiri ríki með.

Fjár­mögnun aðgerða í þriðja heim­inum

Fjár­mögnun aðgerða í ríkjum þriðja heims­ins er lyk­il­at­riði við fram­kvæmd Par­ís­ar­samn­ings­ins. The Guar­dian hefur eftir John Kerry að þegar á næsta ári verði unnt að standa við lof­orð iðn­ríkj­anna um 100 millj­arða fjár­fram­lag á ári frá og með 2020. Það er tveimur árum of seint en ekki þremur eins og ótt­ast var. Málið snýst um traust.

Í þess­ari viku verður barist um fjár­magn til að aðstoða þró­un­ar­ríki við að bregð­ast við afleið­ingum lofts­lags­breyt­inga og nýta hreina orku í stað kola eða olíu.